Яра

Электрон китап
Әсәр исеме: 
Яра
Автор: Аяз Гыйләҗев
Күләме: 91 бит
Жанр: повесть
Иңдерү калыплары:

EPUB  PDF  MOBI  TXT  FB2

Telegram каналы.

Кадерле интернет киңлекләрен гизүчеләр һәм сайтыбызга керүчеләр, китап сөючеләр!

Эшчәнлегебезне тагын бер форматта җәю хакында хәбәребезне җиткерәбез:

https://t.me/tarcemaxana

Өстәрәк китерелгән сылтама аша кереп, телеграм каналыбызга Рәхим итеп кушылыгыз!

Мостафа

Электрон китап
Әсәр исеме: Мостафа 
Автор: Фатих Әмирхан 
Күләме: 3 бит
Жанр: хикәя
Иңдерү калыплары:
EPUB  PDF  MOBI  TXT  FB2

 

Sәlam!

 

Чыккан көненнән ун көн кичегеп килгән бер татар гәзитәсе Мостафага 6 октябрьдә Казан гаете[1] икәнлеген белдерде. Бу көн инде 5 октябрьнең киче, сәгать тугыз­лар иде. Мостафага бу гади хәбәрнең әллә нәрсәсе ге­нә ят шикелле тоелды да ул аны икенче кат укып чыкты. Аннан соң гәзитәне алдындагы тактадан корышты­рылып куелган өстәл өстенә ташлады да үз-үзенә әйт­кән шикелле итеп:

— Һе, иртәгә гает диген алайса! — дип куйды. Моста­фа әүвәлдә учитель булган, сугыш башлангач, солдат­ка алынып, прапорщиклар школасын[2] үткән вә хәзерге көндә сугыш мәйданының алгы сафында бер ротаны ида­рә итүче ротный командир[3] иде

Иртәге көннең корбан гаете көне икәнен белү аның өчен ят иде. Чөнки бүген төнлә аның ротасы һөҗүм ясар­га тиеш булганлыктан, бүген сәгать алтыдан бирле, ягъни төнлә һөҗүм ясарга хәзерләнергә кушкан әмерне алганнан бирле, аның башы фәкать шул ясалачак һөҗүмнең планын төзү белән мәшгуль булган вә кулына тугры килгән бу татар гәзитәсен дә ул аңлау касды[4] бе­лән түгел, бәлки бераз гына вакытка нерваларын ял иттерү касды белән генә укый башлаган иде.

— Һе, иртәгә корбан гаете диген! Алай булгач, аны хәбәр итәргә кирәк! — дип, Мостафа башына килгән әллә нинди томанлы фикерен теле белән тәләффыз итте[5] дә үзе аның эчендә утыра торган земләнкәсенең бал­чык диварларын, матрас урынына салам җәелгән кара­ватларын һәм алдында атылган туптан хасил булган мәгъдән[6] стакан эченә утыртылып яндырылып куелган шәм кисәген карап чыкты.

Алай булгач, аны хәбәр итәргә кирәк! — дип, ул тагын бер кат уйлады. Ләкин шуның соңыннан ук кем­гә хәбәр итәргә кирәк? — дип, үз-үзенә бер сөаль[7] бирде.

— Чынлап та, кемгә хәбәр итәргә? Мостафаның ро­тасында үткән каршы һөҗүмнән соң инде фәкать бер татар солдат — Гайнетдинов кына калган иде.

— Гайнетдиновка хәбәр итәргә кирәк! — дип уйлап, Мостафа утырган урыныннан купты да, әллә нинди бер куәт тарафыннан туктатылган шикелле, баскан урынын­да уйланып, туктап калды.

— Юк, әле хәбәр итәргә ярамый. Ул белмәсен, ул белмәсен! Менә бүген төнге һөҗүмнән исән чыкса, мин аңар иртәгә бәйрәм көн икәнен әйтермен. Ике тартма запас тәмәкем бар әле, шуның берсен аңар бирермен. Менә шушы тартмалы консервны аңар бирермен, корбан ите ашаган шикелле булсын. Аның өендә, бәлки, корбан чала торганнардыр…

Моннан соң Мостафаның хәтеренә үз йорты, андагы гает, Казан вә андагы гает кичәләре, тагы әллә нинди томанлы нәрсәләр килделәр… Ләкин алар озак сузыла алмадылар, земләнкә өстендә очып, еш-еш шартлый башлаган дошман туплары Мостафаны үзенең хәзерге вакыйгый[8] тормышына кайтырга вә бик тизлек белән чы­гып, кирәкле тәдбирләргә[9] керешергә мәҗбүр иттеләр.

Җир өсте тузан вә төтен белән тулды. Җир тетрәгән шикелле булды. Бах-бух итеп аннан да, моннан да оча торган дошман тупларының пыш-пыш шартлавыннан дөнья йөзе селкенә башлады.

— Без һөҗүм башлаганчы, теге кансызлар башлар­га телиләр ахры! — дип уйлап, Мостафа ул һөҗүмне дәфгы итү[10] өчен кирәкле әмерләр бирергә тиешле урынны ишгаль итте[11].

 

II

Гает көненең кояшы чыкканда инде дошманның һөҗүме дәфгы ителгән, Мостафаның ротасы муаффә­кыятьле[12] сурәттә үз урынын саклап калган иде.

Төне буе үлем белән капма-каршы торып агарынган, төссезләнгән, туплар күтәргән туфан белән тузанга манчылган Мостафа, бөтен тәне белән калтыранып үз ро­тасында үтерелгән солдатларның фиһристен[13] тәртип итәр өчен әле мәетләре җыелып өлгермәгән мәкътүлләр[14] ара­сында йөренергә тотынды. Алар күп түгел иде. Һәр тәкъ­дирдә дошманның тәләфаты[15] Мостафа ротасыныкыннан күп артыграк икәнлегенә Мостафа ышана иде.

Мостафага мәетләрне тикшерүдә ярдәм итеп йөргән солдат: «Ваше благородие, менә безнең тәләфатымызньң соңгысы инде! — дип, Мостафа басып торган җирдән егерме биш-утыз сажиндагы бер мәкътүлне күрсәтте. Мостафа мәкътүлнең янына килде һәм таныды. Ул — Гайнетдинов иде.

Сугыш сафында йөреп, үлем дигән нәрсәгә ияләнгән Мостафага Гайнетдиновның үлеп яту кыяфәтендә ят бер­нәрсә юк иде. Ләкин ул шулай да бу мәет янында озак басып калды. Аннан соң дини бер хиснең сәвекы[16] белән мәетнең янына тезләнеп, аның әллә нинди бер мөдһиш[17] сурәттә ачылып ята торган күзләрен йомдырды һәм аның балчыкка буялган, инде суынган маңлаен үпте дә:

— Бәйрәм мөбарәк булсын, кардәш! — диде. Аның күзенә ике генә бөртек яшь килгән иде.


[1] Казан гаете – Казанда гает укылган көн.

[2] Прапорщиклар школасы – патша гаскәрендә иң кече офицерлар әзерли торган мәктәп.

[3] Ротный командир – рота командиры

[4] Касды – теләге

[5] Тәлаффыз итү – әйтү

[6] Мәгъдән – металл

[7] Сөаль – сорау

[8] Вакыйгый – чын

[9] Тәдбир – (алдан уйланылып күрелгән) чара

[10] Дәфгы итү – кире кайтару

[11] Ишгаль итү – алу, биләү

[12] Муаффәкыятьле – уңайлы

[13] Фиһрист – исемлек

[14] Мәкътүл – үтерелгән

[15] Тәләфат – югалтулар

[16] Сәвекъ – алга этәрү

[17] Мөдһиш – куркыныч

Онлайн укырга

Кичен

Электрон китап
Әсәр исеме: Кичен 
Автор: Аяз Гыйләҗев
Күләме: 8 бит
Жанр: хикәя
Иңдерү калыплары:

EPUB PDF MOBI TXT FB2

Шартламасын

Электрон китап

Әсәр исеме: Шартламасын

Автор: Адлер Тимергалин
Күләме: 7 бит
Жанр: фантастик хикәя
Иңдерү калыплары:

EPUB PDF MOBI TXT FB2
Онлайн укырга◧

Имтихан

Электрон китап
Әсәр исеме: Имтихан
Автор: Илдус Кашфразыев
Күләме: 3 бит
Жанр: хикәя
​
Иңдерү калыплары:
EPUB       PDF       MOBI       TXT      FB2
 
 Онлайн уку:

Институттан, укуларны бүлеп, калхозга, язгы кыр эшләренә җибәрделәр. Совет чорырнда укып калганнар хәтерлидер әле, студентларның механикалаштырылган отряды, кыскача СМО, студент төзелеш отряды, кыскача СТО дигән нәрсәләре. Менә шул СМО булып, апрель азакларында авыл хуҗалыгын күтәрергә киттек. Тиз-тиз генә зачетларны тапшырып бетерсәк тә, ике имтиханны шуннан кайткач тапшырырга, геодезия буенча практик күнегүләрне, укытучыларыбыз эш урнына килеп, басу-кырда уздырырга тиеш булып чыкты.

Шәһәрдән соң авыл иркенә ни җитә соң! Ике-өч көннән, үзебезнең студентлар икәнлек гел онтылды. Төнге сменада булмаганнарыбыз, кичке уеннарга чыгып, авылдагы яшләр белән аралашып, авыл халкына әйләнеп беттек диярлек. Иртә белән эшкә барасы бар дип, иртә ятып йоклаганнарга да тынычлап йоклау насыйп булмый иде. Төнлә белән, соңырак кайтучылар, керпе тотып керәләр дә, йокы чүлмәкләренең юрган астына салып куялар. Йомгак кебек йомарланган керпе, бераздан, тынычлык тоеп хәрәкәтләнә башлый. Төшендә кызлар күреп ятучы егетнең кочагына керпе килеп кергәч ни буласын күз алдына китерә аласыздыр инде. Кая анда йоклау… Китә көлеш, үртәш, керпене кем салганын ачыклаш. Иртә белән басуга.

Шулай берәр атна яшәгәннән соң, геодезия укытучыбыз килде. Исәбе, иксчез-чиксез колхоз басуларында, тапографик күзәтү үткәреп, бездән чын геодезистлар ясау инде моның. Беренче ике көндә, барыбызны бергә җыярга тырышып караса да, барып чыкмады. Язның бер көне ел туйдыра диләр бит. Менә без дә, тәүлек дәвамында, берләребез көндез, икенчеләребез төнлә белән кырда идек. Группаларга бүленеп, аерым-аерым күнегү үтә башладык. Эш файдалы да, аңга да ныгырак сеңеп калсын өчен, күнегүләр вакытында, көнлек эшкәртелгән басу мәйданын да санау максаты белән, көндезге сменада җилкуар кушаматы алган егетебез тырмалый торган басу кырына чыгып приборларны көйләп куйдык. Башта укытучыбыз күзәтте дә, прибор янына мине чакырды. Теодолит окулярын линейка тотучыга таба борганда, басу буйлап чабучы күренгән кебек тоелды. Приборны шуңа таба борып, ачыклагыч тоткасын боргаласам, җилкар кулына чүкеч тоткан да куян артыннан чаба, тактор, йөртүчедән башка гына, туп-туры биек, текә ярга таба бара. Белмим, җир тырмалаучы агрегатка кадәр булган 400-500 метр араны ул чакта мин узган тизлектә, берәрсе спорт ярышлары вакытында булса да, уза алдымы икән. Кыскасы, такторны, ярдан төшеп китәргә 7-8 метр кала туктатып өлгердем… Шушы хәлдән соң, ике атна дәвамында безне өйрәтмәкче булып килгән укытучыбыз, барыбызның да хисап китапчыгыбызга (зачетная книга), күнегүләрне яхшы һәм бик яхшы нәтиҗәләр белән үтүебез турында язып, тиз генә Казанга кайтып китте. Күрәсең, бер-бер хәл килеп чыкса, җавап бирергә туры киләчәгеннән курку, безне яхшы геодезист итәргә теләүдән көчлерәк булгандыр.

Язгы кыр эшләрен тәмамлап кабат институт скамиясенә утырганда, кыш буе җыйган белемнәр, басу-кырларда алынган хис-тойгылар астында, бик тирәндә калган иде инде. Берәр атна дәвамында, шул белемнәрне өскә чыгармакчы булып маташтылар да, имтихан көнен билгеләделәр. Электротехникадан имтиханны ничек бирүемне анык кына хәтерләмим. Әти электрик булу сәбәпле, ул фән әллә ни авырлыклар тудырмаган күрәсең. Ә менә, гомуми физикадан биргән имтихан һич кенә дә онтылмый.

Ялкаулык көчле булу сәбәпле, конспектлар язылмаган, шпаргалка язарга ирендерә. Шуңа күрә, үзем белеп бетермәгән сорау эләксә, караштырырга дип, кирпеч калынлыгы китапның үзен алырга булдым. Арт яклап чалбар каешына кыстырып, кәчтүм киеп алгач, әллә ни сизелми дә кабек. Дүрт-биш кешедән сорап карадым, сизмиләр. Имтиханга кереп, сораулар язылган билетны алдым, номерын укытучыга әйттем.

– Егеткәем, китабыгызны бирегез, – димәсенме, шул вакыт доцентыбыз. “Аллаһының каһәре суккан грек. Ничек сизде икән каешка кыстырган китапны,” – дип уйлый-уйлый, кирпеч калынлыгы гомуми физика китабын өстәлгә чыгарып куйдым…

– Миңа бу китап түгел, хисап китапчыгы кирәк, – дигәндә, җир ярылса, валлахи шунда төшеп китә идем.

Билеттагы сораулар катлаулы булып чыкмады, исән-имин генә җавапладым да, китапларымны алып чыгарга җыена башладым.

– Егетем, син бу калын китапны миңа бирмичә, әзелрек вакытында, кирәкле җавапларны шуннан табып күчерсәң, хәзер миңа оештырып сөйләгән кебек җавап бирә алган булыр идеңме икән? Бик шикләнәм. Китабың өстәлдә калганга сөен. Бауның озыны, сүзнең кыскасы яхшы. Китаптан күчерсәң озын булыр, җавабың дүртлегә генә тартыр иде, – дип, бар гомеремдә онтылмаслык сабак бирде, грек укытучым.

Тулырак

 

 

 

 

 

 

 

 

Кызыл чәчәкләр

Электрон китап
Әсәр исеме: Кызыл чәчәкләр

Автор: Галимҗан Ибраһимов

Күләме: 43 бит

Жанр: повесть

Иңдерү калыплары:

 EPUBPDFMOBITXTFB2

Онлайн укырга◧

 

 

 

 

 

 

 

 

Өйләдән соң

Электрон китап

Әсәр исеме: Өйләдән соң

Автор: Нәбирә Гыйматдинова

Күләме: 7 бит

Жанр: хикәя

Иңдерү калыплары:

EPUB PDF MOBI TXT FB2

Онлайн укырга◧

Нәбирә Гыйматдинова

Әсәрләрен укырга

Нәбирә Гыйматдинова – татар язучысы. Муса Җәлил премиясе (2009), Г. Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе (2013) лауреаты. Татарстанның халык язучысы (2016).

Нәбирә Гыйматдинова 1956 елның 20 октябрендә Татарстанның Аксубай районы Караса (Карасу) авылында туа. 1971 елда сигезъеллык урта мәктәбне тәмамлап, Иваново шәһәрендә урнашкан һөнәри училищеда укый. 1973 елда Казан шәһәренә күченеп килә. Төзүче-буяучы булып эшли башлый һәм шулай ук, эштән аерылмыйча, Казан дәүләт университетында белем ала. Язучының беренче әсәрләре матбугатта 70нче елларда күренә башлый. 1974 елда «Йолдызлы кичтә», «Таңсылу» хикәяләре «Азат хатын» һәм «Идел» журналларында басылып чыга. Шуннан соң бик күп китап бастырып чыгара, «Идел» журналы редакциясендә эшли. 1985 елда Ш. Маннурисемендәге әдәби премиянең лауреаты, 2001 елда Ф. Хөсни исемендәге әдәби премиянең, Муса Җәлил премиясе (2009), Тукай премиясе (2013) лауреаты була. 1996 елда Татарстан республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе дигән исем ала. 2016 елда «татар әдәбиятын үстерүгә зур өлеш кертүе һәм күпьеллык иҗади эшчәнлеге өчен» Татарстан Республикасының халык язучысы исеме бирелә.

Әсәрләрендә төп темаларның берсе – хатын-кызның язмышы. Геройлары уңай да, тискәре дә түгел, аларда яхшы да, начар сыйфатлар да бергә үрелеп яши, ләкин кайбер персонажларда я усаллык, я шәфкатьлелек артыграк. Язучының төп геройлары үзләренә көчне табигатьтән алалар. Алар – табигать балалары. Әдип кешеләрне табигать кочагына кире әйләнергә өнди, табигать белән тыгыз бәйләнештә булмаганда адәм баласы шәфкатьлелек, бер-береңне аңлау, ягымлылык, хөрмәт итү һәм башка шундый сыйфатларны югалта баруын күрсәтмәкче була. Нәбирә Гыйматдинова шулай ук укучыларда татар тарихын, гореф-гадәтләрен өйрәнүгә кызыксыну уятмакчы була. «Сихерче», «Бүре каны» һ.б. шундыйлардан. Хәзерге көндә Нәбирә Гыйматдинова иң яратып укыла торган авторларның берсе булып санала.

Бүләкләре, мактаулы исемнәре:

2001 Фатих Хөсни премиясе

2009 Муса Җәлил премиясе

2013 Тукай премиясе

2016 Татарстан Республикасының халык язучысы 

Тулырак

Лунатиклар

Зөлфәт тәрҗемәсе.

Тәкәббер һәм ерак ай калка да
Ялгызлыгы өчен үч ала —
Һәм кулларын сузып, Лунатиклар
Ай артыннан төнлә кузгала.

Кыргый зиһен канатларын җәеп
Һәм арынып дөнья йөгеннән,
Үтә күренмәле сәер җаннар
Оча төннең айлы күгеннән.

Ерак айның салкын балкышы күк
Ерак сәнгать дәшә мине дә,
Берни вәгъдә итми алҗашка ул —
Әмма дәгъва итә күңелгә.

Газапларын җиңә алырмынмы?
Гүзәллеген тоеп булырмы?
Балкып торган айның серле нурын
Җисем итеп коеп булырмы?